06. Veranderingen in leeftijdssamenstelling
Rond 2040 bereikt de vergrijzing van de Brabantse bevolking haar hoogtepunt. Dan is 26% 65 jaar of ouder, twee keer zoveel als de 13% in 2000. De hoogste leeftijdsgroepen (75+) groeien het sterkst. Het landelijk gebied vergrijst meer dan het stedelijk gebied.
Door de verhoging van de AOW-leeftijd blijft het arbeidspotentieel ruimschoots op peil. In 2050 is 6,6% van de potentiële beroepsbevolking 65 jaar of ouder.
Veranderingen in omvang en samenstelling van de bevolking zijn voor beleidsmakers op elk maatschappelijk terrein van belang. Wat de leeftijdssamenstelling betreft zal de Brabantse bevolking de komende decennia sterk veranderen (figuur 6.1). Op vrijwel alle beleidsterreinen zullen de effecten hiervan merkbaar zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan onderwijs, gezondheidszorg, economie en arbeidsmarkt, maar zeker ook aan woningbouw en volkshuisvesting.
Brabant vergrijst, met de sterkste groei in de hoogste leeftijdsgroepen
De komende decennia groeit het aantal 65+-ers met ruim 170.000 mensen, van 588.000 in 2026 tot ca. 760.000 in 2050 (figuur 6.1). Dat is een groei van bijna 30%. Van de 20 tot 65-jarigen groeit de (hogere) leeftijdsgroep van 35 tot 65 jaar gedurende de prognoseperiode nog met 95.000 (+9%). De groep van 20 tot 35 jaar neemt iets in omvang af tussen 2026 en 2050 (-5%).
Het aantal 0 tot 20-jarigen zal de komende tijd weer iets oplopen. Dit kan worden verklaard doordat de relatief grote geboortegeneratie van rond de millenniumwisseling de leeftijd bereikt waarop de meeste kinderen worden geboren. Ook de buitenlandse migratie, waarin vooral 20- en 30-ers de boventoon voeren, speelt hierbij een rol. Vanaf 2022 is het aantal 0 tot 20-jarigen voor het eerst kleiner dan die van de 65+-ers, een verschil dat de komende tijd verder zal toenemen.
De sterke veranderingen in de leeftijdsopbouw van de Brabantse bevolking laten zich duidelijk illustreren, wanneer de leeftijdsdiagrammen van 1980 t/m 2050 met elkaar worden vergeleken (figuur 6.2a t/m 6.2e).

Toelichting op figuur 6.1
Bevolking naar leeftijd in Noord-Brabant in de periode 1980-2050
De voortgaande vergrijzing springt zonder meer het meest in het oog. In 2026 is 22% van de bevolking in onze provincie 65 jaar of ouder (12,7% in 2000). De komende decennia, wanneer de naoorlogse geboortegolf gaandeweg deze leeftijd gaat bereiken, zal het percentage 65+-ers sterk oplopen. Hierbij speelt ook de oplopende levensverwachting een rol. Rond 2040 bereikt de vergrijzing haar hoogtepunt. Dan behoort naar verwachting 25,9% van de bevolking tot de 65+-ers. Tussen 2040 en 2050 loopt het percentage 65+-ers weer iets terug, tot 25,4% in 2050 (figuur 6.3a en 6.3b).
Leeftijdsopbouw Brabantse bevolking
1980 (figuur 6.2a)

2000 (figuur 6.2b)

2026 (figuur 6.2c)

2040 (figuur 6.2d)

2050 (figuur 6.2e)

Leeftijdssamenstelling van de bevolking
Absoluut (figuur 6.3a)

Procentueel (figuur 6.3b)

Bevolkingsgroei verdeeld naar leeftijd
2000-2026 (figuur 6.4a)

2026-2040 (figuur 6.4b)

2040-2050 (figuur 6.4c)

De sterke veranderingen in leeftijdssamenstelling laten zich ook duidelijk zien, wanneer we de bevolkingsgroei uiteenleggen in verschillende leeftijdsgroepen. Zo wordt de totale groei van de Brabantse bevolking (+201.000) in de periode 2026 tot 2040 voor liefst 78% bepaald door de groei van het aantal 65+-ers (figuur 6.4b). De afgelopen jaren domineren ontgroening en vergrijzing het beeld (figuur 6.4a). De komende tijd is vooral de voortgaande vergrijzing beeldbepalend, al zal het aantal 65+-ers na 2040 niet veel meer toenemen (figuur 6.4c).
De hoogste leeftijdsgroepen groeien het sterkst. Rond 2050 zullen er naar verwachting ruim 460.000 75+-ers zijn, tegen zo’n 280.000 in 2026; een groei van 180.000 75+-ers (+64%). In 2050 zal 60% van het totale aantal 65+-ers ouder zijn dan 75 jaar. Hier tekent zich de ‘dubbele vergrijzing’ af: er komen gelet op de leeftijdsopbouw van vandaag de dag niet alleen meer ouderen bij, zij leven gemiddeld ook steeds langer. Het percentage 75+-ers loopt dan ook sterk op: van 5,1% in 2000 via 10,5% in 2026 naar 15,4% in 2050 (figuur 6.3b).
Sterkere vergrijzing in het landelijk gebied
Vergrijzing speelt overal in Brabant. Wat wel opvalt is dat vergrijzing zich de komende decennia in het landelijk gebied naar verhouding sterker zal voordoen dan in het stedelijk gebied. De meer landelijke gebieden ontwikkelen zich van gebieden met een relatief wat jongere bevolking in de periode voor 2005, tot gebieden met een (duidelijk) oudere bevolking in 2040 (figuur 6.4). In het landelijk gebied loopt het percentage 65+-ers op van 9,8% in 1990 en 24,5% in 2026 tot 29,6% in 2040. In het stedelijk concentratiegebied liggen deze percentages op 11,2% in 1990, 20,9% in 2026 en 24% in 2040.
De verklaring voor deze verschillen kan deels gevonden worden in de naar leeftijd selectief samengestelde binnenlandse migratiestromen, zowel die uit het verleden – denk bijvoorbeeld aan de suburbanisatie – als die van vandaag de dag[1] (zie ook hoofdstuk 3).
Periode 2000
Periode 2025
Periode 2050
Toelichting op kaart 6a
Beschrijving vergrijzing in Noord-Brabant in 2000
Toelichting op kaart 6b
Beschrijving vergrijzing in Noord-Brabant in 2025
Toelichting op kaart 6c
Beschrijving vergrijzing in Noord-Brabant in 2050
Vergrijzing op de kaart van Brabant
In 2025 is 21,6% van de bevolking in onze provincie 65 jaar of ouder. Daarmee is Brabant iets grijzer dan de Nederlandse bevolking als geheel (20,8%). Aan het begin van deze eeuw lagen die percentages op respectievelijk 12,8% en 13,6% en was Brabant relatief gezien dus nog iets jonger vergeleken met het landelijk gemiddelde (kaart 6a).
Binnen Brabant is West-Brabant-West het meest vergrijst (23,7% in 2025) en telt de bevolking in de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (21%) en Zuidoost-Brabant (21,1%) naar verhouding de minste 65+-ers.
Op gemeenteniveau vallen de grote steden op met relatief lage percentages ouderen. In volgorde zijn Eindhoven (16,4%), Tilburg (17,6%), Helmond (18,5%), Breda (19,6%) en 's-Hertogenbosch (19,7%) binnen Brabant de vijf gemeenten met de laagste 'scores'. Vooral aan de zuidflank van de provincie zijn gemeenten te vinden met verhoudingsgewijs veel ouderen, vaak rond de 25% of hoger. Met bijna 28% 65+-ers is Baarle-Nassau momenteel de meest grijze gemeente van onze provincie (kaart 6b).
Vergrijzing speelt de komende decennia overal in Brabant. In 2050 is ruim een kwart (25,4%) van de bevolking 65 jaar of ouder, tegenover 24,4% voor Nederland als geheel. Alle regio’s en gemeenten zien de percentages 65+-ers (verder) oplopen. De onderlinge verschillen in vergrijzing, bijvoorbeeld tussen de onderscheiden regio’s en tussen stad en ommeland, blijven echter grotendeels bestaan. Zo herbergen de (vijf) grote steden ook in 2050 naar verhouding de minste ouderen en liggen de percentages 65+-ers in veel van de landelijke gemeenten juist boven het Brabants gemiddelde (kaart 6c).
Verhoging AOW-leeftijd en ontwikkelingen van de beroepsbevolking
De komende decennia wordt de AOW-leeftijd geleidelijk aan verder verhoogd. Volgens de huidige wetgeving zal de AOW-leeftijd stijgen tot 67 jaar en 3 maanden in 2028, 67 jaar en 9 maanden in 2040 en 68,5 jaar in 2050[2]. Op basis van deze uitgangspunten kan een indicatie worden gegeven, wat deze geleidelijke ophoging van de AOW-leeftijd gaat betekenen voor de ontwikkeling van de beroepsbevolking in Noord-Brabant.
Als het gaat om de potentiële beroepsbevolking wordt vaak gerekend met de bevolking tussen 20 en 65 jaar. Met de verhoging van de AOW-leeftijd zal de leeftijdsgrens echter naar boven toe moeten worden bijgesteld en zullen steeds meer 65+-ers deel uit gaan maken van de potentiële beroepsbevolking. Mede hierdoor zal de komende jaren onze kijk op vergrijzing – doorgaans gemeten in termen van het aantal 65+-ers – verder veranderen en zullen er ook alternatieve maatstaven van vergrijzing ontwikkeld (moeten) worden.
Arbeidspotentieel blijft ruimschoots op peil
Tussen 2012[3] en 2050 neemt het aantal Brabanders tussen de 20 en 65 jaar toe met ruim 140.000 (+9,5%). Door de geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd ligt de groei van de potentiële beroepsbevolking echter beduidend hoger. De groei van het arbeidspotentieel (20 jaar tot aan de AOW-leeftijd) komt uit op 250.000 (+16,8%), bijna 110.000 mensen meer dan zonder hogere AOW-leeftijd.
De extra groei van het arbeidspotentieel doet zich vooral in de eerstkomende jaren (tot 2035)[4]. Ondanks de verdere verhoging van de AOW-leeftijd groeit het aantal 65+-ers in de potentiële beroepsbevolking tussen 2035 en 2050 nog maar weinig; +15.200 van de hierboven aangehaalde 110.000. Dit komt omdat de omvangrijke naoorlogse geboortegeneraties dan met pensioen gaan, ook al ligt de AOW-leeftijd geleidelijk aan wel steeds iets hoger.
In 2050 ligt het aantal potentiële werknemers op bijna 1.736.000 (figuur 6.6), 250.000 meer dan in 2012 toen de AOW-leeftijd nog op 65 jaar lag. Van die groei wordt zo’n 43% bepaald door 65+-ers.
Met de oplopende AOW-leeftijd zal gaandeweg het aandeel 65+-ers binnen de (potentiële) beroepsbevolking steeds verder toenemen. In 2050 is naar verwachting 6,6% van het arbeidspotentieel 65 jaar of ouder (figuur 6.7). Of de groei van de potentiële beroepsbevolking ook daadwerkelijk leidt tot een toename van het arbeidsaanbod hangt natuurlijk wel af van de feitelijke ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van de oudere werknemers.
Minder sterke toename van de grijze druk
De zogenoemde ‘grijze druk’ loopt naar verwachting op van 27,8 in 2012 tot 37,5 in 2050 (bijlage D-1). Deze grijze druk geeft de verhouding weer tussen het aantal AOW-ers en de potentiële beroepsbevolking (20 jaar tot de AOW-leeftijd). Anno 2050 staan er in Brabant tegenover 1.000 potentiële werknemers dus 375 AOW-gerechtigden. Zonder verhoging van de AOW-leeftijd is diezelfde verhouding 1.000 staat tot 466, oftewel een grijze druk van 46,6 (bijlage D).
Voetnoot
[1]
Hierdoor zijn vooral de ‘oudere middengroepen’ (50-64-jarigen) momenteel relatief sterker vertegenwoordigd in het landelijk gebied. De komende jaren zorgt deze groep hier nog voor een sterke vergrijzing. In de stedelijk gebieden, die deze leeftijdsgroepen per saldo juist zagen vertrekken, groeit het aantal ouderen de eerstkomende jaren juist iets minder sterk. Ook speelt een rol dat het stedelijk gebied, mede door een relatief sterkere groei van de woningvoorraad vanaf het begin van de jaren ’90 (forse woningbouwinspanningen), in staat is gebleken deze middengroepen juist weer wat meer aan zich te binden. Tegelijkertijd vertonen landelijke gebieden al geruime tijd negatieve binnenlandse migratiesaldi, al is dit beeld de laatste jaren wel veranderd (zie hoofdstuk 3). Het vertrekoverschot van jongvolwassenen is hier lange tijd niet gecompenseerd door vestigingsoverschotten in andere leeftijdscategorieën. Ook dit draagt bij aan de relatief sterkere vergrijzing in het landelijk gebied. In de stedelijke gebieden, die deze jongvolwassenen (15-29 jarigen) per saldo juist opvangen, zorgt deze migratiestroom er juist voor dat de vergrijzing (iets) wordt getemperd.
[2]
Zie: Algemene Ouderdomswet (AOW) – Uw AOW-leeftijd. Sociale Verzekeringsbank (SVB), augustus 2026.
[3]
2012 is het laatste jaar waarin de AOW-leeftijd nog op 65 jaar lag.
[4]
Tussen 2012 en 2050 groeit de potentiële beroepsbevolking met 250.000 mensen. Hiervan zijn er 108.500 65+ (tot aan de AOW-leeftijd). Met andere woorden, 43% van deze groei is een 65+-er. Tussen 2012 en 2035 komen er in totaal zo’n 171.000 potentiële werknemers bij, waarvan ruim 93.000 (55%) een 65+-er is. Tussen 2035 en 2050 groeit het arbeidspotentieel nog met zo’n 79.000 mensen, waarvan iets meer dan 15.000 (19%) in de leeftijdsgroep 65 tot de AOW-leeftijd.





