05. Groei en krimp per gemeente
De bevolkingsgroei in Brabant neemt de komende decennia af. Vooral vanaf het midden van de jaren ’30 zullen steeds meer gemeenten te maken krijgen met een afname van het aantal inwoners. Bevolkingskrimp zal zich vooral in de landelijke gebieden voordoen. De groei concentreert zich in steden.
Demografische ontwikkelingen staan vandaag de dag volop in de belangstelling. Hierbij gaat het onder andere over groei en krimp en binnen- en buitenlandse migratie-ontwikkelingen. Ook de effecten van de veranderende leeftijds- en huishoudenssamenstelling van de bevolking, waarbij de toenemende vergrijzing en de sterke groei van het aantal alleenstaanden in het oog springen, zijn actuele onderwerpen. Bovendien zijn het thema’s die alle beleidsterreinen raken. Ook in Brabant is er meer en meer aandacht voor de gevolgen van (te verwachten) demografische ontwikkelingen, de veranderingen in omvang en samenstelling van de bevolking en de effecten hiervan op ‘het wonen’ en vele andere beleidsterreinen.
Regionale en gemeentelijke verschillen in groei en krimp
De prognose-uitkomsten laten zien, dat de bevolkingsgroei in alle Brabantse gemeenten de komende decennia afvlakt en op termijn op steeds meer plekken zal overgaan in een (lichte) bevolkingsafname. Deze ontwikkelingen liggen goeddeels besloten in de leeftijdsopbouw van de bevolking. Tegenover een (over de hele linie) vrij stabiel aantal geboorten komt als gevolg van de vergrijzing een sterk toenemend aantal sterfgevallen te staan, omdat de omvangrijke (babyboom)generaties uit de eerste twee decennia van na de Tweede Wereldoorlog komen te overlijden. De voorziene positieve binnenlandse en (vooral) buitenlandse migratiesaldi zullen deze natuurlijke bevolkingsdaling op termijn niet altijd meer compenseren, met als gevolg dat de groei van de Brabantse bevolking verder zal afnemen en steeds meer gemeenten te maken gaan krijgen met een afname van hun inwonertal.
De regionale en gemeentelijke verscheidenheid in bevolkingsgroei en -afname is evenwel groot. Verschillen in leeftijdsopbouw en de mate van vergrijzing spelen hierbij een rol, evenals (beleidsmatige) migratieontwikkelingen. Vooral op termijn, wanneer de natuurlijke groei omslaat in een natuurlijke afname, zullen de (selectief samengestelde) migratiestromen hierbij meer en meer bepalend worden voor de bevolkingsontwikkelingen.
Bevolkingsgroei en -krimp op de kaart van Brabant
In de periode 2000 tot 2015 heeft een beperkt aantal Brabantse gemeenten (9%) al te maken gehad met bevolkingskrimp (kaart 5a / figuur 5.1). Bij deze meer incidentele krimp, waarbij het gemeentelijke beeld van jaar op jaar overigens sterk kan verschillen, spelen vooral gemeentespecifieke, negatieve (binnenlandse) migratieontwikkelingen een rol.
Met name samenhangend met de buitenlandse migratieontwikkelingen kennen alle gemeenten in de periode 2015 tot 2026 een bevolkingstoename (kaart 5b).
Vooral vanaf 2035 krijgt een toenemend aantal gemeenten te maken met bevolkingskrimp (kaart 5d). In de periode 2035 tot 2045 zal in ca. een derde (32%) van de gemeenten de bevolkingsomvang licht afnemen, allemaal gemeenten in het landelijk gebied. Na 2045 loopt het percentage ‘krimpgemeenten’ op tot bijna 50%. Vaak gemeenten ‘aan de randen’ van de provincie en in het landelijk gebied. Zo wordt tussen 2045 en 2050 bevolkingskrimp verwacht in zo’n 85% van de landelijke gemeenten en in ca. 5% van de gemeenten in het stedelijk gebied (figuur 5.1a en figuur 5.1b / kaart 5e). Het algehele beeld is, dat in en rond de grotere gemeenten de bevolking nog langere tijd (licht) blijft groeien, terwijl voor de kleinere ‘plattelandsgemeenten’ al eerder een (lichte) afname van de bevolking in het verschiet ligt.
Periode 2000 - 2015
Periode 2015 - 2026
Periode 2026 - 2035
Toelichting op kaart 5a
Gemiddeld jaarlijkse bevolkingsgroei of krimp in Brabantse gemeenten in de periode 2000-2015
Toelichting op kaart 5b
Gemiddeld jaarlijkse bevolkingsgroei of krimp in Brabantse gemeenten in de periode 2015-2026
Kaart 5b Bevolkingsgroei of -afname 2015-2026 (pdf, 256 kB)Toelichting op kaart 5c
Gemiddeld jaarlijkse bevolkingsgroei of krimp in Brabantse gemeenten in de periode 2026-2035
Kaart 5c Bevolkingsgroei of -afname 2026-2035 (pdf, 258 kB)Periode 2035 - 2045
Periode 2045 - 2050
Gemeentegrenzen en -namen
Toelichting op kaart 5d
Gemiddeld jaarlijkse bevolkingsgroei of krimp in Brabantse gemeenten in de periode 2035-2045
Kaart 5d Bevolkingsgroei of -afname 2035-2045 (pdf, 256 kB)Toelichting op kaart 5e
Gemiddeld jaarlijkse bevolkingsgroei of krimp in Brabantse gemeenten in de periode 2045-2050
Kaart 5e Bevolkingsgroei of -afname 2045-2050 (pdf, 256 kB)Noord-Brabant
Stedelijk concentratiegebied
Landelijk gebied
Demografische ontwikkelingen raken alle beleidsterreinen
Demografische ontwikkelingen en alles wat hiermee samenhangt, zullen de komende tijd een grote rol (blijven) spelen. Het is van belang de bewustwording over het veranderend demografische perspectief te blijven vergroten. Juist daarom ook is ‘demografie’ een centraal thema in het provinciale beleid[1] en een onlosmakelijk onderdeel van de ‘Brabantse agenda’. Immers, de afnemende groei en op termijn (in tal van gemeenten) krimp van de bevolking heeft voor vrijwel alle beleidsterreinen grote gevolgen. Hierbij zijn vooral ook de sterke veranderingen in de leeftijds- en huishoudenssamenstelling van de bevolking van belang.
Veranderingen in leeftijdsopbouw kunnen bijvoorbeeld grote gevolgen hebben voor de potentiële beroepsbevolking (effecten op de arbeidsmarkt) en de sterke toename van het aantal ouderen zal de nodige effecten op de ‘zorgmarkt’ met zich meebrengen. Voor de woningmarkt zijn naast leeftijdsspecifieke veranderingen ook de huishoudensontwikkelingen relevant. Het aantal huishoudens bepaalt in grote lijnen de kwantitatieve behoefte; hoeveel woonruimte is er nodig (hoeveel te bouwen), terwijl de leeftijds- en huishoudenssamenstelling van invloed is op de kwalitatieve behoefte; wat is de gewenste samenstelling van de woningvoorraad, voor wie en wat te bouwen).
Demografische ontwikkelingen zijn ook van invloed zijn op de gemeentelijke financiën (opbrengsten grondbedrijf, inkomsten uit lokale belastingen) en op de samenstelling en betaalbaarheid van het voorzieningenpakket (leefbaarheid). Daarnaast is van belang, dat de regionale verscheidenheid rond het thema ‘bevolking en wonen’ groot is en ook groter lijkt te worden; binnen Nederland, maar ook binnen Brabant. Naast gebieden met groei zullen er meer ontspannen gebieden zijn en (op termijn) gebieden met krimp.
Voetnoten
[1]
Samen maken we Brabant! (2023). Bestuursakkoord 2023-2027, september 2023.







