Aanpak eikenprocessierups

Foto: Tom Jutten

Als de natuur in balans is, zullen insectenplagen minder voorkomen. Maar de rups verdwijnt waarschijnlijk niet meer helemaal uit onze leefomgeving. Daarom wordt er ook ingezet op communicatie richting de Brabanders, zodat iedereen weet om contact met de rups zo veel mogelijk te beperken.

Van bestrijden naar beheersen

Langs provinciale wegen in Brabant staan circa 30.000 eikenbomen. Alleen plekken waar veel overlast is en de biodiversiteit nog onvoldoende is hersteld, kiest de provincie voor bestrijden van de rupsen. Dat gebeurt met biologische bestrijdingsmiddelen (voordat de rupsen brandharen hebben, begin april) of door de rupsen weg te zuigen (als ze brandharen hebben, vanaf mei).
Bij het beheersen van de overlast van de eikenprocessierups heeft de provincie een coördinerende rol. Daarbij werkt de provincie samen met gemeenten en terreinbeheerders om zoveel mogelijk op dezelfde manier de rupsen aan te pakken. Er wordt kennis gedeeld met organisaties en overheden die grote aantallen eiken op hun grond hebben staan. Op termijn wordt bestrijden stap voor stap verminderd en wordt ingezet op beheersen. Daarbij is natuur met een brede biodiversiteit de basis. In de kern komt het erop neer de Brabantse natuur en ecosystemen in balans te brengen. De natuur is dan zelfregulerend en in staat om de last van een plaag te beheersen.

Beheerplan

De onderhoudsaannemer stelt jaarlijks in samenwerking met de provincie een beheerplan op voor de aanpak van de eikenprocessierups. Daarin staan de plekken waar in de afgelopen jaren de rupsen veel overlast voor de omgeving gaven. Stap voor stap wordt ook op die plekken steeds meer overgaan van bestrijden naar beheersen. Dat gebeurt op basis van omgevingsdata. Op locaties waar beschermde vlindersoorten voorkomen en/of waterwingebieden aanwezig zijn wordt per definitie niet bestreden. Het beheersen wordt gestimuleerd door aangepast maaibeleid en andere aanplant om de leefomgeving van natuurlijke vijanden van de rupsen te verbeteren.

Lang seizoen

De eitjes die de vlinders van eikenprocessierups in het najaar leggen kunnen gemakkelijk tot -20 graden Celsius overleven in toppen van eikenbomen. De eerste eitjes komen in april uit. De rupsen vervellen een aantal keren en na de 3e keer, in mei-juli, hebben de rupsen brandharen. In augustus verpoppen de rupsen tot vlinders die eitjes voor het volgende jaar willen leggen in de toppen van de eikenbomen.

Haartjes kunnen overlast geven

De brandhaartjes van de rups kunnen voor gezondheidsklachten voor mens en dier zorgen. U kunt zelf ook een aantal maatregelen nemen om de klachten zoveel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door in een gebied waar veel eikenbomen staan een shirt met lange mouwen te dragen of een lange broek, door uw hond aan de lijn te houden en niet in de buurt van eikenbomen te spelen. Zie ook de infographic.

Oakie

Oakie speelt de hoofdrol in de campagne om het publiek voor te lichten over (preventieve) maatregelen die men kan treffen. De karakteristieke cartoon Oakie is makkelijk herkenbaar en wordt landelijk ingezet. Wilt u Oakie ook inzetten? Dat kan. U kunt 2 afbeeldingen in ieder 3 verschillende bestanden (pdf, png en eps) downloaden onderaan deze pagina en rechtenvrij gebruiken.

Twee pilotprojecten

LIFE is een Belgisch-Nederlands project waarbij de provincie Noord-Brabant samenwerkt met de provincies Antwerpen (BE), Limburg (BE) en Gelderland, de gemeente Sittard-Geleen en INBO. In de periode 2020 - 2025 wordt gezamenlijk gezocht naar ecologische alternatieven om de rups te beheersen. Deze ecologische methoden moeten in regionale en nationale wetgeving worden verankerd. In Brabant worden op 12 plekken proeven met 90 mezenkasten uitgevoerd. Er worden 6 plekken met mezenkasten en 6 plekken zonder mezenkasten ingericht. Op 11 andere plekken worden verschillende manieren van bermbeheer en begroeiing toegepast. Kijk voor meer informatie op www.eikenprocessierups.life.
Het tweede pilotproject is Extra Florale Nectaria. Dat richt zich op bermbeheer en op de inrichting met specifieke beplanting op diverse manieren en locaties. Verder wordt er afhankelijk van de bermbreedte in verschillende fasen gemaaid.

Meer weten?

  • Met gezondheidsvragen kunt u terecht bij team Gezondheid, Milieu en Veiligheid van de GGD’en in Brabant. Kijk voor meer informatie op www.rupsen.info
  • Meer informatie over preventie, aanpak en bestrijding? Bezoek het landelijke kennisplatform processierups op www.processierups.nu. Ook als u bijvoorbeeld tips wilt hoe u zelf uw tuin zo kunt inrichten dat hij aantrekkelijk is voor de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups.

Zie ook

  • De ontwikkeling van de EPR verloopt in fasen. Wat doet de provincie in welke fase?

    De provincie verzorgt een coördinerende rol in het beheersen van de overlast van de eikenprocessierups, door het herstellen van het ecologische evenwicht. Uitgangspunt is dat we de ontwikkeling van de natuurlijke vijanden van de rups zoveel mogelijk willen stimuleren. Daarbij wordt samengewerkt met de drie GGD’en in Brabant, de gemeenten en terreinbeheerders. In de aanloop naar het eikenprocessierupsseizoen (april – medio mei) wordt de rups met biologische bestrijdingsmiddelen bestreden. Dat gebeurt alleen op plekken langs provinciale wegen op plaatsen waar we verwachten dat de rupsen veel overlast geven voor mens en dier, bijvoorbeeld bij scholen of in een dorpskern. Dit is preventieve bestrijding, voordat de rupsen brandharen hebben. Vanaf half mei verliezen de rupsen hun brandharen (één rups heeft 700.000 brandharen) en worden nesten weggezogen op grote overlastlocaties. Denk aan de omgeving van bushaltes, scholen en andere druk bezochte locaties. Door monitoring komen dergelijke locaties in beeld en wordt met het wegzuigen van nesten de overlast beperkt. Tijdens het seizoen blijven we de ontwikkeling van de overlast van de rups monitoren. Als er toch locaties ontstaan die overlast veroorzaken voor mens en dier, bekijken we of ingrijpen nodig is. Vanaf augustus worden de rupsen vlinders, verlaten ze de nesten en blijven er in de nesten brandharen, vervellingshuidjes en uitwerpselen achter. Tot acht jaar erna blijven de brandharen actief in deze nesten. Daarom is er bij contact nog steeds kans op overlast.

  • Waarom gebruikt de provincie geen plasticfolie of plakstrips om de eikenprocessierupsen tegen te houden?

    Om de eikenprocessierups aan te pakken zet de provincie vooral in op het stimuleren van de natuurlijke vijanden van de rups. Daarin past voor de provincie niet het gebruik van plasticfolie en plakstrips, het is zinloos en schadelijk. Enerzijds omdat nesten van eikenprocessierupsen vooral bovenin de bomen zitten en processierupsen pas een boom willen verlaten als er geen blad meer is. Mogelijk houdt het juist zelfs natuurlijke vijanden die in de boom naar de nesten willen kruipen tegen, zoals mieren en kevers. Anderzijds is inmiddels duidelijk dat rupsen ook over of onder het plastic door kunnen kruipen. Bovendien geeft plasticfolie ook weer extra afval en kans op zwerfvuil, met nadelige gevolgen voor de natuur.

    Plakstrips kunnen zorgen voor méér overlast, wanneer de processierups verstoord en gestrest raakt. De rupsen schieten dan hun brandharen af, die verwaaien in de omgeving. Ze zijn ook funest voor de rest van het milieu, omdat veel andere insecten komen vast te zitten en sterven. Ook vogels en vleermuizen kunnen vast komen te zitten. Zie ook: https://processierups.nu/gebruik-geen-folie-of-plakstrips/

  • Wanneer kunnen we de eerste overlast verwachten?

    De eerste overlast kan ontstaan zodra de eikenprocessierups brandharen krijgt. Dat gebeurt vanaf medio mei tot en met juli van ieder kalenderjaar. Op www.rupsen.info leest u meer over wat u in dat geval het beste kunt doen.

  • Wat kan ik doen als ik last heb van klachten door de brandharen van de eikenprocessierups?

    Heb je last van jeuk, rode ogen, kortademigheid, loopneus, irritatie in keel, kijk dan op op www.rupsen.info. Daar vind je informatie over wat je het beste kunt doen. Of kijk op https://www.thuisarts.nl