Samen bouwen aan vitale dorpen

De mensen achter de dorpenstrategie

Rick Dusée, programmamanager Wonen bij de gemeente Altena. Hij was ambtelijk opdrachtgever namens 4 regio’s. “De overheid wil te vaak het wiel opnieuw uitvinden. Dat leken de 4 regio’s ook hier los van elkaar te gaan doen. Dit traject was dé kans om dat eens anders te doen.”

Melanie Huurneman, tot januari 2026 opgavemanager bij de gemeente Land van Cuijk, een gemeente met maar liefst 32 dorpen en één stad. “Bij ons is de vraag hoe je dorpen vitaal houdt, dagelijks onderwerp van gesprek.”

Lisanne Kusters, regionaal strateeg Ruimte bij de Provincie Noord-Brabant, groeide zelf op in een gehucht. “Alleen woningen bouwen is niet genoeg als het gaat om leefbaarheid.”

In alle 4 de Brabantse regio’s werd afgesproken om een dorpenstrategie te ontwikkelen, zonder dat vooraf precies duidelijk was hoe die eruit zou moeten zien. Dat werd de aanleiding om samen op onderzoek uit te gaan. En dat leidde tot de Toolbox Brabantse Dorpenstrategie. De drie kennen elkaar inmiddels goed, na ruim 1,5 jaar intensief samenwerken. En dat samenwerken is één van de succesfactoren in dit traject.

Waarom vier keer, als het ook samen kan?

“Binnen de Stedelijke Regio Breda Tilburg (SRBT) leefde al langer de vraag hoe we de vitaliteit van dorpen kunnen versterken. Wonen speelde daarin een belangrijke rol als hefboom voor andere opgaven,” trapt Rick af. “Maar al snel zagen we dat andere regio’s bezig zijn met dezelfde thema’s. Soms op een andere manier of in een andere fase. Zo ontstond het idee om dit gewoon samen te doen. Niet weer 4 verschillende strategieën schrijven.”
Wat begon als verkenning, groeide uit tot samenwerking van 4 Brabantse regio’s.

De kracht van taal

Door de perspectieven te bundelen ontstond iets nieuws: een gemeenschappelijke taal voor dorpen. Om de verschillen bespreekbaar te maken zonder appels met peren te vergelijken. Melanie legt het uit: “Alleen al de zoektocht naar dezelfde begrippen bleek heel waardevol. Wat is een dorpenstrategie eigenlijk? Wat zijn de verwachtingen en resultaten? Door daar samen over te praten kwamen we steeds dichter bij elkaar.” Het bleek één van de succesfactoren voor de samenwerking.

Dorpen doen ertoe

Tijdens het gesprek duiken steeds voorbeelden op. Dorpen waar de school onder druk staat. Kernen waar mobiliteit de voorzieningen bepaalt. De invloed van vergrijzing. Woonvraagstukken die in een dorp anders zijn dan in een stad. Melanie vertelt dat ze zelf uit een Achterhoeks gehucht komt. “Dorpen hebben een kracht die je niet altijd in cijfers vangt, maar er zit zoveel waarde in het sociale weefsel van een dorp.”
Lisanne herkent dat. “Het dorpse gevoel zie je soms ook in stadswijken, maar de opgaven zijn daar anders. Juist daarom verdienen dorpen aparte aandacht binnen de strategie over verstedelijking.”
De dorpenstrategie werd een manier om de nuance te zoeken: niet óf stad óf dorp, maar een samenhangend netwerk waarin beiden elkaar nodig hebben.

Daarom verdienen dorpen aparte aandacht binnen de strategie over verstedelijking

Lisanne Kusters, regionaal strateeg Ruimte bij de Provincie Noord-Brabant

De toolbox als set van hulpmiddelen

Wat daaruit voortkwam, is de Toolbox Brabantse Dorpenstrategie. Een inspiratie-instrument dat uitnodigt tot gesprek. Met praktische handvatten om te kijken wat een dorp nodig heeft, praktijkvoorbeelden en thema’s die bijna overal spelen. Zoals woningvoorraad, economie en werkgelegenheid, mobiliteit en bereikbaarheid, leefomgeving, ruimtelijke kwaliteit en lokale betrokkenheid. Niet om te zeggen wat een dorp moet doen, maar gemeenten en dorpen helpen ontdekken wat voor hen belangrijk is.
“Voor mij zit de kracht in het beter benutten van wat er al is,” vertelt Lisanne. “Woningen splitsen, transformeren, voorzieningen slim combineren. Niet alles hoeft nieuw bedacht of gebouwd te worden.” Rick vult haar aan: “De globale analyse liet ons zien hoe dorpen mogelijk samenhangen. Je ziet ineens een netwerk van dorpen en hun vitaliteit en leefbaarheid. Juist door verder te kijken dan het individuele dorp zie je raakvlakken en kansen: het ene dorp heeft de huisarts, het andere de school en het dorp verderop de supermarkt. Dan begrijp je dat de kracht zit in de samenhang!”
De toolbox werkt ook als vliegwiel voor het vervolg. Voor inspiratie en om in dezelfde taal samen sneller stappen te maken.

De kunst van balanceren

Opvallend is dat de provincie in dit traject geen opdrachtgever was, maar partner. En precies dat zorgde voor ruimte. Lisanne: “We waren partner aan tafel, we dachten mee, maar we schreven niet voor wat er moest gebeuren. En precies daarom werkte het.”
De regio’s kregen eigenaarschap, terwijl de provincie haar verbindende rol pakte: kennis delen, netwerken openen, deskundigen naar voren schuiven. Melanie is daar duidelijk over: “De rol van de provincie wordt enorm gewaardeerd. Als aanjager en verbinder.”
Rick is het daar helemaal mee eens en ziet daar ook een uitdaging. “Het is balanceren in een dergelijke nieuwe samenwerking. Als de provincie te veel zou duwen, leunen regio’s misschien achterover. Is de provincie juist te veel op de achtergrond, dan kan het vuurtje weer doven. Het vertrouwen dat we opbouwden maakt die balans uiteindelijk wel makkelijker. Je weet elkaar te vinden en hebt een beter begrip van elkaars positie.”
De grootste uitdaging volgens Rick was om de balans te vinden tussen de regio’s, gemeenten en bestuurslagen, vertelt hij. “Iedereen heeft eigen wensen, belangen en visie op de vitaliteit en leefbaarheid van dorpen en de toolbox als product. Die moet je zorgvuldig meenemen en meewegen.” Gemeenten kiezen zelf hoe ze de toolbox benutten in de dialoog met hun dorpen over leefbaarheid. Juist door dat schuiven en afwegen werd het product beter. Dat is ook de uitdaging en uiteindelijk de kers op de taart van zo'n proces.

Een vliegwiel dat nog maar net draait

De Toolbox Brabantse Dorpenstrategie is geen eindpunt. Het is een begin, een uitnodiging. Regio’s en gemeenten verkennen hoe ze hem gaan inzetten. Op 27 januari, van 13.00-14.00 uur is er een webinar, als eerste stap voor wie wil verkennen hoe de toolbox de eigen gemeente kan helpen om met de vraagstukken in dorpen aan de slag te gaan. Na die datum is het webinar terug te kijken via dezelfde link.

Melanie vat het mooi samen: “De Toolbox Brabantse Dorpenstrategie is een start. We legden met een kleine groep mensen een mooie basis. Nu komt het erop aan om hem verder uit te dragen en breder te laten landen. Niet alleen bij ons, maar bij iedereen die met dorpen werkt. De eerste gemeenten zijn inmiddels aan de slag en verkennen de toegevoegde waarde van het instrument in hun eigen dorpenbeleid.”
Lisanne ziet daarbij een duidelijke provinciale rol: “Het vuurtje brandend houden door bijeenkomsten, werksessies en kennisdeling te faciliteren. We hebben niet alleen kennis, maar ook kennissen. Dat helpt om mensen bij elkaar te brengen.”
En Rick besluit: “Steden en dorpen kunnen niet zonder elkaar. Ook grote steden zien dat steeds meer. Het mooie is dat we met deze toolbox dat gesprek veel beter kunnen voeren.”

Samen verder

Het gesprek eindigt zoals het begon, met betrokkenheid en de overtuiging dat dorpen ertoe doen. Melanie, Lisanne en Rick kijken ernaar uit om te zien hoe gemeenten, regio’s en dorpen zelf met de toolbox aan de slag gaan.
Ze hebben een duidelijke boodschap voor wie nog twijfelt. Volg het webinar en begin gewoon. De toolbox is laagdrempelig. De opgave is urgent. En niemand hoeft dit alleen te doen.