Geschenkwoningen en dorpshuis kunnen rijksmonument worden
In Noord-Brabant komen 23 geschenkwoningen uit de periode na de Watersnoodramp van 1953 mogelijk in aanmerking voor de status van rijksmonument. Het gaat om bijzondere woningen die na de ramp door Scandinavische landen aan Nederland werden geschonken en die nog altijd deel uitmaken van het Brabantse straatbeeld. Met de voorgenomen aanwijzing krijgt dit erfgoed erkenning als tastbare herinnering aan zowel de ramp als de internationale solidariteit die daarop volgde.
Na de Watersnoodramp raakten duizenden mensen in Zuidwest-Nederland hun huis kwijt. Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden boden hulp en doneerden samen ongeveer 850 houten woningen. Deze 'geschenkwoningen' werden in de landen van herkomst ontworpen en als bouwpakketten naar Nederland vervoerd, waar ze in korte tijd werden opgebouwd. De karakteristieke architectuur laat tot op de dag van vandaag zien waar de woningen vandaan komen.
Zichtbaar erfgoed in Brabant
Ook in Noord-Brabant zijn de geschenkwoningen nog goed herkenbaar. In Heijningen ontstond na de ramp een wijk met Noorse en Zweedse woningen, met straatnamen die verwijzen naar de herkomstlanden. Zo staan de Noorse woningen aan de Koning Haakonstraat en de Zweedse aan de Graaf Bernadottestraat. De woningen maken het verhaal van de ramp en de internationale hulp tot op de dag van vandaag zichtbaar in het dagelijks leven van Brabantse dorpen en wijken.
Gedeputeerde Erfgoed Bas Maes benadrukt het belang van bescherming van dit erfgoed: “Deze geschenkwoningen vertellen de soms vergeten Brabantse kant van de Watersnoodramp. Het zijn gewone huizen met een buitengewone geschiedenis. Door ze te beschermen, zorgen we ervoor dat dit stukje van onze provinciale geschiedenis zichtbaar blijft voor toekomstige generaties."
Inzet van vrijwilligers
De mogelijke aanwijzing is mede te danken aan de inzet van Erfgoedvereniging Heemschut. Vrijwilligers brachten in Noord-Brabant ongeveer 180 geschenkwoningen in kaart en vroegen aandacht voor behoud en zorgvuldige aanpassingen. In 2023 verscheen de brochure Geschenkwoningen, een gezamenlijke uitgave van Heemschut en Stichting Dorp Stad en Land.
De volgende stap
De provincies Noord-Brabant, Zeeland en Zuid-Holland namen gezamenlijk het initiatief voor de rijksmonumentenstatus, in aansluiting op het aanwijzingsprogramma van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dat in 2023 van start ging. Demissionair minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Gouke Moes maakte op 12 november 2025 bekend dat in totaal 45 geschenkwoningen en een dorpshuis zijn voorgedragen voor aanwijzing als rijksmonument.
Gemeenten en andere belanghebbenden kunnen in deze fase nog bezwaar indienen. Als dat niet gebeurt, worden onder meer 16 geschenkwoningen aan de Koning Gustaaf-Adolfstraat in Lage Zwaluwe in de tweede helft van 2026 definitief aangewezen als rijksmonument.
Meer informatie
Bekijk een inventarisatie van alle Brabantse geschenkwoningen
Blijf op de hoogte
Schrijf je in voor Brabant Nieuwsbrief en ontvang elke week nieuws en informatie van de provincie.