Hoogwaterveiligheid, delta en rivieren

Delta en rivieren; het hoofdsysteem

Noord-Brabant ligt in het deltagebied van de Maas, de Rijn en de Zuidwestelijke Delta. We genieten en hebben veel voordelen van al dat water om ons heen. Maar doordat regen toeneemt, de zeespiegel stijgt en de temperaturen hoger worden, moet we ons ook beter beschermen.

Landelijk werkt de provincie Noord-Brabant hiervoor samen met andere overheden, kennisinstituten, bedrijven en maatschappelijke organisaties in het Nationaal Deltaprogramma. Het nationaal Deltaprogramma beschermt Nederland tegen overstromingen, zorgt voor voldoende zoetwater en draagt bij aan een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting.

Het doel is om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn, zodat we de gevolgen van klimaatverandering goed kunnen blijven opvangen.

Binnen het Deltaprogramma werken we samen in verschillende regio’s. Elke regio heeft zijn eigen opgaven en aanpak.

Deltagebied Maas, Rijn, Drechtsteden

Langs de rivieren werken overheden en andere partijen aan toekomstbestendige Rivieren. Hierbij staan we voor opgaven als hoogwaterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid, maar ook ecologische waterkwaliteit en natuur, bevaarbaarheid en ambities van gebieden. In Brabant is daarnaast de samenhang tussen de grote rivieren en de zijrivieren belangrijk. Bijvoorbeeld voor de afvoer van water bij extreme neerslag en de aanvoer bij grote droogte.

Lees meer over:

De Maas

De Rijn

Rijnmond Drechtsteden

Deltagebied Zuid Westelijke Delta

De Zuidwestelijke Delta beslaat het gebied van West-Brabant, Zeeland en Goeree-Overflakkee (Zuid-Holland). De ambitie van ZWD is om in 2050 de eerste klimaatbestendige regio ter wereld te zijn.

Ruimte voor de Rivier 2.0

Provincie draagt samen met de partners bij aan meer ruimte voor de rivier. Het versterken en verhogen van dijken en andere waterkeringen heeft grote gevolgen voor de kwaliteit van de leefomgeving en kent zijn grenzen.

Vanuit het nationale programma Ruimte voor de Rivier 2.0 worden onderzoeken gedaan, beleidskeuzes gemaakt en projecten geformuleerd die bijdragen aan de doelen van de Deltaprogramma’s Maas en Rijn.

GeoPark Schelde Delta

De Scheldedelta is een bijzonder gebied en geologisch zó uniek dat het op 27 maart 2024 officieel de status van Unesco Global Geopark kreeg.

Provincie Noord-Brabant is één van de partners, die zich inzetten om dit bijzondere landschap onder de aandacht te brengen van onderwijs, onderzoek en toerisme. We vertellen het verhaal van een gebied dat al duizenden jaren een levend laboratorium is, waarin mensen samenleven mét, en zich aanpassen ààn, de kracht van het water.

Integrale en gebiedsgerichte projecten

Provincie Noord-Brabant zorgt bij dijkverbeterings- en rivierverruimingsprojecten langs de Maas (primaire keringen) voor een goed en zo soepel mogelijk verloop van de procedure. Het waterschap legt de plannen aan de provincie voor, die deze coördineert, beoordeelt en goedkeurt. Hierdoor kunnen belanghebbenden goed en duidelijk meepraten.

Zie ook: kaart met de primaire keringen

Stimuleren meerwaarde in projecten

De provincie heeft een proactieve rol in het ontwerpproces van projecten in zowel het hoofd watersysteem als het regionaal watersysteem, zodat het een integraal gebiedsgericht plan wordt. In samenwerking met de partneroverheden verbinden we de hoogwaterveiligheidsaanpak (dijkversterking en rivier- of beekverruiming) aan andere provinciale ruimtelijke opgaven, denk aan natuur en cultuurhistorie. Dit heeft niet alleen een duurzame reden, maar verbetert bovendien de ruimtelijke kwaliteit in het gebied. Daarbij kijken we ook naar het grotere geheel. We zetten ons bijvoorbeeld in voor het behoud van de bakenbomen langs de Maas voor de toekomst.

Actuele projecten waarin we samenwerken:

• Ruimte voor de Maas bij Oeffelt – Waterschap Aa en Maas
• Meanderende Maas – Waterschap Aa en Maas
• Cuijk-Ravenstein – Waterschap Aa en Maas
• Lith-Bokhoven – Waterschap Aa en Maas
• Verlengde brug veerweg Alphen
• Doeveren – Waterschap Aa en Maas
• Wilhelminakanaal, Amertak, Donge (WAD) – Waterschap Brabantse Delta
• Geertruidenberg-Noord – Dombosch – Waterschap Brabantse Delta
• Moerdijk-Drimmelen – Waterschap Brabantse Delta
• Willemstad-Noordschans – Waterschap Brabantse Delta
• Hoogwaterveiligheid ’s-Hertogenbosch en Crevecoeur – Waterschap Aa en Maas
• Hoogwaterbescherming Vught, Esch, Sint-Michielsgestel – Waterschap de Dommel
• Lob van Gennep – Waterschap Limburg
• Optimalisatie zoetwatersituatie PAN-polders West-Brabant - Zuidwestelijke Delta
• Water tussen Wal en Schelde - Zuidwestelijke Delta
• Lange termijn perspectief Volkerak-Zoommeer

Robuust regionaal watersysteem

Het regionaal watersysteem bestaat uit beken en kleine rivieren, zoals de Aa, de Dommel en het Mark-Dintel-Vliet stelsel. Deze regionale rivieren voeren het water af op de Maas. Bij langdurige hevige regen, in combinatie met hoogwater op de Maas, kan het regionaal systeem onvoldoende het water kwijt en ontstaat er kans op overstromingen. In 1995 leidde een doorbraak van het regionale systeem tot een iconisch beeld van een windsurfer op de A2.

Om wateroverlast en overstromingen in het regionaal systeem te voorkomen, heeft de provincie normen gesteld. Lees op klimaatadaptatiebrabant.nl wat er gebeurt om wateroverlast te beperken.

Wat zijn regionale keringen?

Regionale waterkeringen zijn dijken en kades die ons beschermen tegen overstromingen vanuit kleinere rivieren, beken en kanalen. Ze zijn niet zo groot als de primaire waterkeringen langs bijvoorbeeld de Maas, maar ze spelen een belangrijke rol in het voorkomen van overstromingen in onze dorpen en steden. Ze zorgen ervoor dat bij hoge waterstanden het water binnen de rivierbedding blijft en niet het omliggende land overstroomt. Zo dragen ze bij aan een veilige en leefbare provincie.

Rol provincie bij regionale keringen

De provincie Noord-Brabant wijst regionale waterkeringen aan en stelt vast welke maximale waterstand de kering veilig moet kunnen keren. Deze afspraken zijn opgenomen in de Omgevingsverordening van de provincie. Zo zorgen we ervoor dat de keringen voldoende bescherming bieden tegen overstromingen.

De waterschappen beheren de regionale keringen. Zij toetsen elke 12 jaar of de keringen nog aan de normen voldoen en verbeteren ze waar nodig. Dit gebeurt onder toezicht van de provincie.

De keringen langs de Zuid-Willemsvaart, Maximakanaal en Wilhelminakanaal zijn in beheer van Rijkswaterstaat en daar ziet het Rijk op toe.

• Zie ook: Brabant inZicht

Risico’s verlagen door brede aanpak

In de toekomst krijgen we meer te maken met hoogwater of extreem weer. Door klimaatverandering zien we vaker extreme neerslag, hoge afvoer in de grote rivieren en grote beken en hoogwater op zee. Dreiging van hoogwater beperkt zich niet alleen tot de wintermaanden. Zo zagen we in de zomer van 2021 ernstige overstromingen in Limburg en ging het in Brabant maar net goed.

Ondertussen wordt Nederland steeds drukker bebouwd en blijft de economie groeien. Daarmee neemt niet alleen de kans op hoogwater, maar ook het belang van het te beschermen gebied toe. Binnen Noord-Brabant is het voorkomen de belangrijkste maatregel binnen waterveiligheid en dat doen we door dijkversterking en rivier- en beekverruiming. Toch kunnen we het risico op overstromen niet volledig vermijden. Daarom hanteren we een brede aanpak. In Nederland noemen we dit ‘Meerlaagsveiligheid’.

Waterbewustzijn

Om goed voorbereid te zijn op een mogelijke overstroming is het van belang dat de samenleving waterbewust en zelfredzaam is. Hiervoor worden verschillende overheidscampagnes gevoerd.

Duurzame ruimtelijke inrichting

Door onze ruimte zo duurzaam mogelijk in te richten, maken we de omgeving minder kwetsbaar voor overstromingen en extreem weer. We maken inzichtelijk waar overstromingen kunnen optreden. Dit helpt beleidmakers om keuzes te maken als het gaat om bijvoorbeeld het kiezen van een nieuwe locatie voor wonen. We ontmoedigen het bouwen in laaggelegen delen en stellen regels aan activiteiten in het rivierbed.

Calamiteitenbeheersing

De veiligheidsregio’s zijn verantwoordelijk voor de crisisbeheersing. De provincie neemt de leidende rol in de bovenregionale samenwerking voor hoogwater en extreem weer. Hierin werken we samen met de waterschappen en veiligheidsregio’s. We voeren bovenregionale stresstesten uit en zorgen voor actuele overstromingsinformatie die nodig is in de voorbereidende fase van hoogwater-calamiteitenbeheersing.

Slim herstel

Mocht het toch mis gaan dan zorgen we met de juiste informatievoorziening dat we na wateroverlast of hoogwater de omgeving sterker maken. Zo maken we de gevolgen bij een volgende gebeurtenis kleiner.

• Zie ook: Hoogwater en extreme neerslag