Transportschaarste

Het beïnvloedt de snelheid van en het draagvlak voor de energietransitie. Ook heeft het grote gevolgen voor economie, mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling. De tijd om hiernaar te handelen dringt!

Wat is transportschaarste op het elektriciteitsnet?

Voorheen kwam alle elektriciteit vanuit centrale, grote elektriciteitscentrales. Die elektriciteit ging via een net van hoogspanningskabels naar schakelkasten en van daaruit ging het met dunne kabels door heel Nederland om uiteindelijk uit te komen in de meterkast bij particuliere woningen, bedrijven, enz. Tegenwoordig komt elektriciteit niet enkel uit die grote centrales, maar wordt het ook decentraal opgewekt via onder andere windmolens en zonnepanelen. Een aantal ontwikkelingen zorgen er voor dat het bestaande elektriciteitsnetwerk onder druk komt te staan:

  • Het opwekken van duurzame elektriciteit via wind en zon gebeurt vaak op plekken aan het eind van het elektriciteitsnetwerk, waar de capaciteit van het netwerk niet voldoende is om de grote (piek)hoeveelheden opgewekte elektriciteit te kunnen transporteren.
  • Duurzame elektriciteit uit wind en zon is afhankelijk van het weer (wanneer het waait en/of wanneer de zon schijnt). Hierdoor is de aanvoer van elektriciteit op het elektriciteitsnet niet gelijkmatig: soms wordt er veel elektriciteit geleverd en soms heel weinig.
  • Naast dit lastiger te beheersen aanbod van elektriciteit, stijgt ook de vraag naar elektriciteit. Dit komt door de zogenaamde elektricificering van de samenleving. Omdat we steeds meer afscheid nemen van fossiele brandstoffen (olie en gas), is elektriciteit nodig als alternatief. Zo zijn elektrische auto’s, inductiekookplaten, elektrische verwarming en warmtepompen steeds gewoner aan het worden. Een ontwikkeling die de komende jaren alleen maar verder zal toenemen.

Door deze veranderingen in aanbod en vraag van elektriciteit en de plek waar die elektriciteit wordt opgewekt, is het elektriciteitsnet erg onder druk komen te staan. Men zegt ook wel dat het net vol raakt en er een transportschaarste ontstaat: het net is niet meer overal voldoende uitgerust om de (steeds meer decentraal opgewekte) elektriciteit te transporteren naar de gebruikers. Er is daarom behoefte aan een verandering van het net: dunnere kabels moeten worden vervangen door dikke kabels, er moeten extra kabels worden neergelegd en schakelstations worden toegevoegd en verzwaard. Daarnaast is er behoefte aan opslagcapaciteit om tijdelijke overschotten van elektriciteit op te slaan voor periodes van schaarste.

Transitiepijn

Om het probleem rond transportschaarste op te lossen hebben we tijd (procedure en aanleg), geld en menskracht nodig. Dit is allemaal niet in een paar jaar gerealiseerd. Afhankelijk van de situatie kost het tot 7 jaar om lokale problemen op te lossen. Het betekent dat we in de tussenliggende tijd last kunnen hebben van transitiepijn; dat goede initiatieven niet allemaal op korte termijn georganiseerd kunnen worden. Zo kan de aanleg van zonnepanelen of laadpalen soms langer duren dan wenselijk omdat er niet direct een aansluiting op het net mogelijk is. Terwijl die initiatieven juist nodig zijn voor het laten slagen van de energietransitie. Het kan ook gebeuren dat een aansluiting voor een bedrijf niet direct te realiseren is.

Transportschaarste is daarmee een uitdaging die iedereen raakt. Het vraagt inzet van iedereen om de transitiepijn zoveel mogelijk te verlichten. Samen met andere overheden, netbeheerders en marktpartijen werken we hard aan het toekomstbestendig maken van het net. En in de tussentijd zoeken we naar alternatieve manieren om initiatieven voor groene energie en ontwikkelingen voor de economie en woningbouw alsnog mogelijk te maken.

11 knoppenplan

De provincie Noord-Brabant is bereid een aanjagende rol op zich te nemen, om partijen, uitdagingen en oplossingen te verbinden. Dat doet de provincie met 4 ontwikkelsporen en 11 knoppen waarop ze zelf kan acteren vanuit haar rollen als beleidsbepaler, procesregisseur en toezichthouder:

  1. Vraag en aanbod programmeren
  2. Proactief en innovatief benutten van de bestaande netcapaciteit
  3. Met snellere en slimmere uitvoering en investeringen de netcapaciteit uitbreiden
  4. Cruciale randvoorwaarden en prikkels aanpassen

Zie ook