Symposium ‘Mest, het bruine goud’

Inspiratieronde 1

1. Groen gas collectieven en energiegemeenschappen

Toelichting door Joris van der Weijden (medewerker Duurzaamheid van de gemeente Etten-Leur) en door Gilbert Sweep (bestuurslid van Stichting Groen gas Etten-Leur). Zij vertellen over de realisatie van het groengas project in Etten-Leur. Hoe is het proces en de samenwerking tussen de veehouders en de gemeente verlopen?

Lokaal groen gas maakt van mest een oplossing voor energie, stikstof en betaalbaarheid. Daan Arkesteijn (Enter Next Level) & Stan Demarteau (Civitas Energie) bouwen energiegemeenschappen waarin boeren produceren, inwoners en bedrijven lokaal afnemen en de gemeente regie houdt. Met bestaande infrastructuur en een werkende installatie realiseren zij een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem van en voor de regio, met directe impact op emissies, netcongestie en leefbaarheid.

Moderator: Jaap de Winter (Provincie Noord-Brabant)

2. RENURE (recovered nitrogen from manure) voor beginners

RENURE is op Europees niveau in 2025 definitief goedgekeurd. Nederland werkt nu aan de nationale implementatie, waarbij wordt gestreefd naar toelating in de loop van 2026.

Jan Roefs (van het Nederlands Centrum voor Mestverwaarding) vertelt in deze sessie over RENURE (kunstmestvervangers): wat is het, wat zijn de voorwaarden en wat is de stand van zaken? Na een korte toelichting is er ruim gelegenheid voor vragen en discussie.

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) verwerkt de regels en normen voor RENURE in de Nederlandse mestwetgeving en faciliteert de registratie. Ook de RVO is aanwezig voor het beantwoorden van vragen.

Moderator: Ruud Huirne (Stichting MestAfzet Controle)

3. Brabant Bemest Beter

Brabant Bemest Beter laat zien hoe ‘bruin goud’ bijdraagt aan groene winst. In deze sessie neemt Jan Thews (bodemcoach bij ZLTO) je mee in hun praktijkgerichte aanpak: samen met boer en adviseur scherp je doelen aan, maak je een bemestingsplan en kies je de metingen die passen bij wat je wilt leren. Met duiding van bodem- en gewasmetingen wordt data vertaald naar keuzes op perceelsniveau. Twee HAS‑studenten (Corné van Zeelst en Hidde Kok) presenteren de evaluatie van de resultaten uit 2025 en de belangrijkste leerpunten.

Moderator: Geert Thyssen (Provincie Noord-Brabant)

4. Emissiearme en circulaire meststoffen

Volkert Beekman, landschapsonderzoeker bij Wageningen University & Research, vertelt over de publiek-private samenwerking ‘Op weg naar klimaatneutrale en circulaire meststoffen’. Deze publiek-private samenwerking verkent de stappen richting klimaatneutrale en circulaire meststoffen in 2050, met aandacht voor een duurzaamheidsmeetlat, ketensamenwerking en beleidstoepassing.

Janjo de Haan, onderzoeker Bodem & Bedrijfssystemen bij Wageningen University & Research (WUR), geeft een inspiratiesessie over duurzame bemesting. Centraal staat bemesten naar gewasbehoefte, met focus op het beperken van nutriëntenverliezen, behoud van bodemvruchtbaarheid en nieuwe adviezen en hulpmiddelen uit de publiek-private samenwerking BAAT.

Moderator: Anneloes Visser (Brancheorganisatie Akkerbouw)

5. Mest als motor in gebiedsmonitoring

Sessie data en KPI’s en over samenhang tussen perceels-, bedrijfs- en gebiedsgerichte sturing op reduceren van emissies.

Martin Smit van Caeli laat zien hoe satellietdata en kunstmatige intelligentie (AI) concreet bijdragen aan inzicht en sturing op ammoniakemissies. Aan de hand van praktijkcases in Oss en De Peel tonen we hoe gebiedsgericht inzicht ontstaat en hoe maatregelen effectief kunnen worden ingezet. De focus ligt hierbij op doelsturing.

Een geharmoniseerde set KPI’s helpt boeren en ketenpartijen gerichter te sturen op duurzaamheid, met minder administratieve druk. Frank Verhoeven (Boerenverstand) toont hoe KPI’s al worden gebruikt en werkt stikstof uit in MINAS, een afrekenbare stoffenbalans per bedrijf, en REMAS, waarmee bedrijfsscores regionaal worden opgeteld en verantwoord.

Tot slot presenteert Anne Bruinsma (Wageningen University & Research - WUR) het Living Dashboard als stuurinstrument voor complexe gebiedsprocessen. Aan de hand van PPS‑onderzoek laat zij zien hoe data, KPI’s en monitoring beleidsdoelen en gebiedspraktijk verbinden rond mest, mineralen en emissiereductie, als basis voor volhoudbare kringlooplandbouw.

Moderator: René Klein (Wing)

6. Verwaarding dikke fracties

Compostering van mest is een proces waarbij de dikke fractie wordt omgezet in een stabiele, hygiënische en waardevolle bodemverbeteraar (compost). Dit proces vermindert het volume van de mest, doodt ziektekiemen en onkruidzaden door hitteontwikkeling, en creëert een product dat makkelijker te transporteren en uit te rijden is.

Julius de Jong van Circuworld geeft uitleg over doel en werkingsprincipe van de Circuworld Mobile Bio-Converter (MBC). Welke producten maakt een MBC van de dikke mest en worden er ook emissies gereduceerd? Wat zijn de voordelen van decentraal composteren en hygiëniseren van mest op de boerderij?

Moderator: Johannes Scholberg (provincie Noord-Brabant)

Inspiratieronde 2

7. Taskforce Toekomstbestendige Stallen: van casus naar koers

Tijdens deze sessie verkent de Taskforce Toekomstbestendige Stallen aan de hand van twee casussen hoe innovaties kunnen bijdragen aan emissieverlaging in en rondom de stal. Laure d’Hondt, procesbegeleider Public ConActive, deelt haar ervaringen als casemanager bij het verder brengen van innovaties die (nog) niet binnen de juridische kaders passen, met voorbeelden uit onder meer voer-, management- en mestmaatregelen. Zij bespreekt juridische lessen via een casus van geitenhouders. Daarnaast presenteert Willem van Baak van Water Future hun mestinnovatie: een elektrisch membraanscheidingsproces voor RENURE‑concentraat en de financiële haalbaarheid daarvan voor groepen boeren.

Moderator: Danielle Aarts (Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie - ZLTO)

8. Pyrolyse en Biochar door STERCORE

STERCORE richt zich op het produceren van duurzame, hoogwaardige eindproducten uit hernieuwbare grondstoffen, zoals dierlijke mest en digestaat. De belangrijkste producten zijn Bio‑Based Carbon (uit de biochar‑familie), dat kan worden ingezet als hoogwaardige kunstmestvervanger en bodemverbeteraar en in aanmerking komt voor een einde‑afval‑ of grondstofstatus, en groen gas.

Tijdens deze inspiratiesessie nemen Hans Jansen en Richard Kusters de deelnemers mee in de visie en ambities van STERCORE. Zij vertellen over de industriële pyrolyseinstallatie die momenteel in ontwikkeling is en uiteindelijk jaarlijks 350.000 tot 400.000 ton mest zal verwerken tot ongeveer 85.000 ton BioBased Carbon en 23 miljoen m³ groen gas.

Moderator: Waldo Maaskant (Provincie Noord-Brabant)

9. TOPMEST

René Jochems van GroeiBalans BV trapt deze sessie af. Hij vertelt kort over het belang van een gezonde levende bodem voor plant, dier en mens. De bovenlaag van onze bodem is een verteringsstelsel, zoals ons eigen mond-, maag- en darmkanaal. Ons microbioom is een afspiegeling van het bodem-microbioom. Het belang van een gezonde bodem is direct terug te koppelen aan de bedrijfsvoering van het landbouwbedrijf en natuur.

Daarna deelt Peter Vanhoof zijn ervaringen na ruim 15 jaar meten en observeren op honderden melkveebedrijven in Nederland, Vlaanderen en Duitsland. Sinds 3 jaar leidt Peter TOPMEST, het grootste onderzoek naar mestkwaliteit ooit.

Tijdens de sessie legt hij uit wat het verschil is tussen goede mest en slechte mest, wat een veehouder met goede mest anders doet dan een veehouder met slechte mest, en wat het verschil in effect op de bodem en koegezondheid is tussen goede en slechte mest. Zeg dus nooit zomaar drijfmest tegen drijfmest, er zijn namelijk grote verschillen! Ook zal hij toelichten waarom boeren met goede mest ook (fors) minder ammoniakemissies hebben.

Hoe krijg je door een handig management, op basis van kwalitatief ruwvoer in een handig opgezet rantsoen tegelijk een goede vertering, een gezonde optimaal-productieve koe en een topkwaliteit drijfmest? Voer je koe, niet de mestput…

Moderator: Geert Thyssen (Provincie Noord-Brabant)

10. Project NitriNure

Hoe kan mestbewerking bijdragen aan emissiereductie? Wat zijn de praktijkervaringen met RENURE? Welke andere vormen van mestbewerking worden nu ontwikkeld? In het NitriNure project worden meerdere pilotprojecten op boerenbedrijven gemonitord. De technieken zijn heel divers en zowel gericht op de vloeibare als de vaste mestfractie. Van compostering tot nitrificatie, en van indampen tot vergisting gecombineerd met membraantechnieken. Inge Regelink van Wageningen Environmental Research neemt jullie mee in de onderzoeksresultaten.

Moderator: Rembert van Noort (Nederlands Centrum voor Mestverwaarding)

11. Bijmengverplichting groen gas

Bert van Asselt (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland - Expertisecentrum Groen gas) opent de sessie met een presentatie over de rol van groen gas in de verduurzaming van het Nederlandse energieverbruik. Hij laat zien dat er veel kansen zijn, maar dat beleid en praktijk nog niet altijd goed op elkaar aansluiten. De nadruk ligt op hoe de productie van groen gas versneld kan worden, ook in een dichtbevolkt land. Bert vertelt ook over het Expertisecentrum Groen gas: wat is het en voor wie is dit interessant?

Vervolgens gaat Ruud Paap (Platform Groen Gas) in op de rol van mest als onderdeel van de oplossing. Hij laat zien hoe technieken zoals snelle afvoer uit de stal, biologische aanzuring, vergisting en stikstofstrippen nadelige effecten omzetten in kansen. Deze aanpakken zorgen niet alleen voor milieu‑ en klimaateffecten en een beter stalklimaat, maar bieden ondernemers ook perspectief op nieuwe verdienmodellen.

Moderator: Jaap de Winter (Provincie Noord-Brabant)

12. Bemest op z’n Best en Precisiebemesting

Namens Wageningen University & Research (WUR) presenteren Koos Verloop en Geert Stevens de resultaten van Bemest op z’n Best. Zij gaan in op zowel nieuwe technieken als het slimmer benutten van bestaande methoden. Daarbij staat de vraag centraal welke verbeterpunten er in de praktijk zijn en hoe je aan het bemestingsresultaat kunt zien of mest goed is toegediend. Ook kijken zij vooruit naar kansen voor de toekomst en hoe deze benut kunnen worden. Kijk voor meer informatie op bemestopznbest.nl.

Jacob van den Borne is een vooruitstrevende Nederlandse akkerbouwer en pionier in precisielandbouw. Tijdens deze sessie vertelt hij over precisiebemesting: door plaats en taakspecifiek te bemesten stemt hij nutriënten exact af op bodem en gewas. Zo verhoogt hij efficiëntie en opbrengst, terwijl verliezen naar het milieu worden beperkt. Meer over zijn visie, praktijk en innovaties is te vinden op de Van den Borne

Moderator: Marinus van Dee (VDBorne Campus)