Wat is wijst?

Het wijstverschijnsel ontstaat aan de hoge kant van de breuk. Het horizontaal afstromende grondwater stagneert op de breuklijn door het verschil in korrelstructuur en wordt hierdoor omhoog gestuwd. Dit leidt tot gronden met hoge grondwaterstanden, veenvorming en moerassige omstandigheden. De natte gronden liggen hoog en de droge gronden laag. Dit is onlogisch en daardoor bijzonder.

Flora en Fauna

Het wijstverschijnsel leidt tot unieke gebieden met fraaie landschappelijke structuren en hoge natuurwaarden. Op de wijstgronden komen veel insecten voor, waaronder libellen en bijzondere vlindersoorten als het Oranjetipje en de Grote weerschijnvlinder. Er leven zeldzame amfibieën als de Kamsalamander en de Heidekikker. Wijs trekt ook veel vogels als de Houtsnip en de Nachtegaal aan. En de zoogdieren die je er aantreft zijn de Das, Wezel en Hermelijn.

Cultuurhistorie

Wijstwater is rijk aan ijzer en zijn daarom moeilijk te bewerken met ploeg en machines. Daardoor zijn ze gespaard in de ruilverkaveling en vaak kleinschalig gebleven. Boeren hadden vroeger graag een stuk wijstgrond tot hun beschikking, omdat het gras bleef groeien in droge periodes. Het aanwezige riet werd gebruikt voor dakbedekking en het Elzenhout diende voor gereedschappen en heipalen. Ijzerbrokken werden gebruikt voor ijzerwinning en bij het leggen van funderingen.

Wijstherstel

Wijstgronden zijn zeldzaam en komen elders in Europa haast niet voor. Het wijstgebied Sint Annabos in Uden is in 2004 uitgeroepen tot aardkundig monument. De wijstgebieden worden de laatste jaren met behulp van de provincie en andere partijen beschermd en in ere hersteld.